Monday, 24 April 2017

CHƠI VIOLIN NHƯ TÔI ĐÃ DẠY – VIOLIN PLAYING AS I TEACH IT – Chương V: Luyện Vĩ (PHẦN 1)

CHƯƠNG V
CÁC GỢI Ý LUYỆN VĨ

I
DESTACHÉ – TÁCH ÂM

Détaché có nghĩa là tách âm, là thuật ngữ mà người Pháp gọi, nó tương tự như những gì chúng tôi đã mô tả trong chương trước, tạo thành nền tảng cho mọi kỹ thuật kéo vĩ.

Khi thực hiện kĩ thuật tách âm cần sử dụng toàn bộ chiều dài của vĩ, chơi với nhịp độ vừa phải, cố gắng để tiếng đàn phát ra đều, không bị ngắt quãng khi. Luôn luôn bắt đầu mỗi nhịp kéo từ cổ tay, tiếp tục tới cánh tay cho tới điểm chuôi và đầu của cây vĩ để bắt kết thúc hoặc bắt đầu nhịp kéo – đẩy vĩ mới. Sự thay đổi nhịp kéo sử dụng những đoạn khác nhau trên cây vĩ: phần đầu, phần giữa, phần chuôi.
Là một nhịp kéo đều, trải rộng với khoảng trống nhỏ giữa các nốt nhạc.

II
MARTELÉ – CHƠI DẰN

Thực hiện kĩ thuật này ở chuôi vĩ là rất quan trọng, tại đó cây vĩ sẽ có nhiều lợi thế từ việc sử dụng lực ở cổ tay. Nó là nền tảng của hai kĩ thuật kéo vĩ khác là: staccato (ngắt âm) và "dotted note” (kéo nốt chấm dôi), tất cả hầu như được chơi ở phần chuôi vĩ.
Kĩ thuật martelé thực hiện bằng cách nhấn mạnh phần chuôi vĩ lên dây đàn và sử dụng lực ở cổ tay. Nó sẽ tạo ra các âm ngắn, dằn mạnh và không đều.Trong trường hợp bạn cảm thấy khó thực hiện kĩ thuật này chỉ với lực cổ tay thì có thể sử dụng một lực nhẹ ở cẳng tay, nhưng không bao giờ cần đến lực ở cánh tay hoặc vai.

III
STACCATO – KÉO VÀ ĐẨY NGẮT ÂM

Có nhiều ý kiến về cách thực hiện kĩ thuật staccato (ngắt âm). Các bậc thầy của thế kỷ quá như: Kreutzer, Rode, Spohr và những người khác đã dạy rằng staccato nên được thực hiện bằng cổ tay. Spohr chắc hẳn đã là một nghệ sĩ chơi staccato đáng khâm phục khi ông đã sử dụng nó rất nhiều trong các bản concerto của mình.Một số bậc thầy vĩ đại vĩ đại của thế kỷ 19 mà tôi từng được xem họ biểu diễn như Joachim, người mà tôi rất hãnh diễn khi theo học. Ông chỉ sử dụng cổ tay nhưng nó đủ nhanh để thực hiện mọi yêu cầu của các bản nhạc cổ điển mà ông ưa thích trong những buổi hòa nhạc và biểu diễn nhạc thính phòng. (Joachim là người đầu tiên sống theo triết lí: "Nghệ sĩ chân chính tồn tại cho âm nhạc chứ không phải âm nhạc tồn tại cho nghệ sĩ"- "The virtuoso exists for music, not music for the virtuoso.". Ông chính là người lần đầu tiên phổ biến những bản Concerto Violin của Beethoven, bản sonata chơi solo violin của Bach - đặc biệt là: Chaconne; Tartini's Sonatas phổ biến với cái tên The Devil's Trill, và phần lớn các bản nhạc cổ điển được biểu diễn tại các chương trình hòa nhạc trong thời đại nay.

Thời trẻ, tôi đã nghe Vieuxtemps biểu diễn các bản concerto và một số tác phẩm khác của ông. Ông thực hiện staccato bằng cách sử dụng cả cổ tay và cẳng tay nhờ đó ông có thể chơi rất nhiều nốt nhạc trên cùng một nhịp vĩ tạo nên những hiệu ứng rất kinh ngạc. Hẳn nhiên ông là một người chơi staccato rất xuất sắc khi chỉ sử dụng cánh tay trên, làm cứng cổ tay đến một điểm thực không thể dịch chuyển. Nhịp kéo của ông nhanh đến chóng mặt và đồng thời vẫn có được sự cân bằng vật lí. Tôi nhận ra đây là phương pháp hiệu quả nhất và tôi thực hiện nó.

Ngược lại, nghệ sĩ Sarasate lại có những giai điệu đầy mê hoặc chỉ đơn giản là sử dụng staccato volant  hay còn gọi là flying staccato, là lối chơi không quá nhanh nhưng vô cùng duyên dáng. Nó làm nên phong cách chơi của ông và tạo ra những âm thanh tuyệt vời mà không quá mạnh liệt.

IV
STACCATO VOLANT - (FLYING STACCATO)

Staccato Volant còn có cách gọi khác là Flying Staccato là sự kết hợp của hai cách kéo vĩ: sử dụng phần trên của cánh tay và cổ tay cùng một lúc. Nó khác staccato ở điểm:
           - Staccato: cây vĩ không được nhấc khỏi dây đàn.
        - Staccato Volant : cây vĩ được nâng lên theo cách thức linh hoạt và mềm dẻo (như sự co giãn tự nhiên) sau mỗi nốt nhạc.

Trên thực tế học sinh cần phải có quan sát trực tiếp, nhìn tận mắt sự minh họa các lối chơi staccato. Qua kinh nghiệm của mình, tôi phải thừa nhận rằng ngoài việc hướng dẫn cách chơi staccato đúng phương pháp thì học sinh cần kéo vĩ theo lối tự nhiên, cổ tay linh hoạt và có khả năng hoạt động tốt dưới mọi sự thúc ép của quá trình luyện tập như việc tôi luyện những thanh sắt thép.



V
SPICCATO SAUTILLÉ (NẢY VĨ)

Tôi luôn dạy kĩ thuật spiccato với cách nảy vĩ bằng một nhịp détaché (tách âm) rất nhẹ ở giữa thân vĩ, chơi càng ngắn càng tốt chỉ bằng cổ tay; và trên tất cả, chơi với một tốc độ vừa phải. Trong quá trình thực hành, tốc độ kéo sẽ dần dần tăng lên mà vẫn giữ được vĩ chắc chắn trên trên dây đàn. Sau khi cổ tay có được sự dẻo dai, linh hoạt thì bắt đầu các bài tập trên hai dây G (Sol) và D (Rê). Và sau đó thực hành tương tự trên hai dây A (La) và E (Mi). 



Để chơi spiccato tốt, tất cả những gì cần làm là thư giãn các ngón tay khi chúng ấn lên vĩ cùng lúc cổ tay chuyển động để thực hiện nhịp kéo détaché ngắn. Vĩ sẽ tự nảy lên một cách tự nhiên nếu bàn tay tránh được những lực ấn gò bó.


Sự kiểm soát quá mức bằng cách cố gắng điều khiển vĩ bằng cách cầm quá chặt sẽ mang lại hiệu quả ngược lại. Vĩ sẽ nảy lên, đập xuống không đều, bạn sẽ thấy không thể điều khiển và làm chủ nó. Để kéo được những âm thanh tốt hơn thì những gì bạn cần làm là: không thay đổi vị trí của cổ tay – giữ vĩ sao cho có thể sử dụng được ba phần tư chiều rộng trên phần lông vĩ . Bàn tay không nên cử động để giữ nguyên vị trí. Ngón thứ ba chỉ đặt hờ, chuyển động linh hoạt sao cho càng nhiều lông vĩ chạm lên dây đàn càng tốt, nếu không giai điệu sẽ yếu đi vì không có sự cộng hưởng; một số sợi lông vĩ khi chạm vào dây sẽ trượt từ điểm này sang điểm khác gây ra tiếng rít. Và bạn phải cố gắng giữ vĩ ở trên một điểm ở giữa ngựa đàn và phím bấm để có thể tránh được rít nghe rất chói tai này.

     Để hiểu hơn về các kĩ thuật luyện vĩ và cách luyện tập các bạn có thể tìm đọc thêm cuốn Giáo trình violin sơ cấp tập II.

                                MUỐI lược dịch từ cuốn VIOLIN PLAYING AS I TEACH IT

No comments:

Post a comment

Người Theo Dõi