Friday, 19 May 2017

CHƠI VIOLIN NHƯ TÔI ĐÃ DẠY – VIOLIN PLAYING AS I TEACH IT – Chương VI: Kỹ thuật tay trái (PHẦN 2)


CHƯƠNG VI
ÂM GIAI VÀ CÁC BÀI LUYỆN TẬP


LUYỆN TẬP là cách duy nhất để thành thạo các kĩ thuật cơ bản – rất cần thiết đối với tay trái – nó giúp đạt được sự độc lập, dẻo dai và nhanh nhạy thông qua việc rèn luyện các ngón tay. Điều này có nghĩa là bạn phải trải qua những bài luyện tập đặc biệt với tinh thần kỷ luật cao trong khi theo đuổi các mục tiêu để chơi tốt và hoàn hảo ở tất cả mức độ. Mỗi người sẽ dành những khoảng thời gian khác nhau để luyện tập tùy thuộc vào điều kiện thể chất, tâm lý hay hoàn cảnh riêng nhưng tất cả đều phải trải qua quá trình này dù sớm hay muộn.

Để  có thể chơi thành thạo ở một trình độ nhất định – trong khi sự hoàn hảo của nghệ thuật là vô hạn - một nghệ sỹ violin không chỉ cần có bàn tay phù hợp với việc chơi đàn mà bản thân họ phải có khát vọng, sự kiên nhẫn, và khả năng làm việc chăm chỉ,liên tục. Đó là một con đường dài và khó khăn, thậm chí còn khô cằn và dễ gây nản lòng với những nghệ sĩ violin nhỏ tuổi – khi mà hầu hết các bạn đồng trang lứa chơi trên đường phố và các công viên công cộng.Những thiên tài hay người có năng khiếu tuyệt vời hiếm khi có cơ hội vui chơi khi còn là trẻ con.

Để trở thành nghệ sĩ vĩ cầm, việc học càng bắt đầu sớm càng tốt . Độ tuổi tốt nhất là khi bắt đầu học tiểu học (từ sáu đến bảy tuổi) khi các cơ mềm dẻo và đàn hồi tốt dễ dàng cho việc định hình và luyện tập – đây là điều kiện hỗ trợ tốt cho sự phát triển các kỹ thuật. Trong những năm đầu tiên này, đứa trẻ cần được hướng dẫn bởi một giáo viên tận tâm và có kinh nghiệm. Nhiều bậc phụ huynh mắc sai lầm lớn khi nghĩ rằng giáo viên nào cũng có thể dạy được cho con mình ở độ tuổi này, và những giáo viên ít kinh nghiệm cũng đủ để dạy cho những đứa trẻ mới bắt đầu. Đừng quên rằng ngay cả những đứa trẻ có năng khiếu nhất cũng sẽ cảm thấy ghét và chán nản khi phải theo học những giáo viên kém chất lượng ( trong cả kĩ năng giảng dạy và kĩ năng thực hành chuyên môn) đặc biệt là trong những bài học đầu tiên - khi mà trẻ chưa có kỹ năng điều chỉnh dây đàn, giữ vĩ, kéo vĩ theo một đường thẳng với ngựa đàn.

Lịch sử âm nhạc và tiểu sử của các nghệ sĩ vĩ cầm vĩ đại cho thấy phần lớn trong số họ bắt đầu học chơi violin trong khoảng từ 5 tuổi đến 7 tuổi. Tôi biết Joachim, Wieniawski, Sarasate, Wilhelmj, gần đây nhất là Elman, Zimbalist, Heifetz, Toscha Seidel, Kathleen Parlow, Eddy Brown, Mischel Piastro, Max Rosen và các nghệ sĩ công chúng khác đang chơi đều bắt đầu luyện tập violin ở tuổi này - khi những đứa trẻ cùng tuổi vẫn còn đang vui đùa với những món đồ chơi.

Tôi nhấn mạnh đến mọi hy sinh mà người mới bắt đầu phải cống hiến cho nghệ thuật vì họ cần phải trải quá trình luyện tập khô khan nhưng bắt buộc ở giai đoạn sơ khởi này. Bước đầu tiên cần học chơi thang âm nào? Trước tiên, hãy chơi trong tầm âm của quãng tám, chú ý kéo nốt nhạc đúng âm chuẩn. Nếu giáo viên của bạn thực sự tận tâm, anh ta sẽ phát hiện và chỉ ra từng nốt nhạc sai, và từ đó bạn sẽ quen với việc tự quan sát và lắng nghe tiếng đàn của chính mình.

Đôi tai “ nhạy âm” cũng có thể bị sai do sơ suất và âm điệu không chuẩn trong khoảng nửa cung – đây là một lỗi thường xuyên xảy ra và bạn cần phải đặc biết chú ý. Nếu khoảng cách giữa nửa cung không chuẩn, âm điệu của nốt nhạc sẽ không rõ ràng. Sự thờ ơ và bỏ qua đối với vấn đề này là một trong nhiều nguyên nhân dẫn tới sự nghèo nàn của giai điệu. Khoảng cách giữa bốn vị trí đặt ngón bấm đầu tiên trên dây đàn rất nhỏ, không rõ ràng và các vị trí bấm tiếp đó không thể đo đạc được ngay cả khi dùng kính lúp. Vì vậy, hãy cố gắng chơi đúng từng nốt nhạc và cả nửa cung để đảm bảo có được giai điệu hoàn hảo nhất. Sau khi luyện tập thành thạo điệu trưởng và điệu thứ trong quãng tám, bạn có thể tiếp tục với quãng hai một cách từ từ bằng cách sử dụng kĩ thuật kéo vĩ là tách âm (detached) và sau đó là legato. Trước tiên chơi bốn nốt trên mỗi nhịp vĩ, rồi tới tám nốt, sau đó có thể nhiều nốt hơn khi bạn có thể kéo được âm điệu vang, rõ nét.

Giáo viên sẽ dạy tốt hơn bằng cách thay đổi bài luyện âm thành các đoạn nhạc ngắn dễ nhớ, thậm chí có thể hát được; đồng thời đệm nhạc bằng chiếc đàn violin thứ hai hoặc  đàn piano. Điều này sẽ giúp học sinh thấy thích thú với nhạc cụ và hăng hái hơn khi luyện tập đồng thời phát triển khả năng nghe, cảm âm của âm.

Có rất nhiều tài liệu giảng dạy hay mà bạn có thể sự dụng. Bạn có thể bắt đầu bằng các bài luyện tập âm của Ernest Lent. Cuốn Nghiên cứu âm giai và hợp âm Violin (Scales and Chord Studies for Violin) bản biên soạn của William F. Happich, trong đó có đưa ra các lý thuyết và lịch sử về âm nhạc qua từng thế hệ. Cuốn sách Thang âm của Schradieck (Schradieck’s Scales) và cuốn sách đầu tiên của ông là School of Technique có các bài luyện phát triển tay trái.


ÂM GIAI NỬA CUNG (Chromatic Scales)

Việc luyện tập âm giai nửa cung thường bị các học sinh violin bỏ qua, mặc dù chúng thường gặp ở phần sau của buổi hòa nhạc. Điều quan trọng là nó phải được chơi với sự khéo léo, chính xác và đặc biệt là học sinh phải hiểu rõ, để mỗi nốt có âm điệu rõ ràng, các giai điệu không bị nhầm lẫn với nhau.

Cơ sở của âm giai nửa cung là sự chuyển động nửa cung (half tone), dù là nốt thăng hay giáng  nên được thực hiện nhanh - không phải nhịp điệu cần nhanh hơn mà là sự chuyển động của ngón tay cần nhanh hơn. Để duy trì sự nhanh nhạy, linh hoạt của một phần các ngón tay bạn cần luyện tập sao cho khi chơi chúng không làm ảnh hưởng đến nhịp điệu của tiếng đàn ngay cả khi nhịp điệu đang chậm. Đây là nguyên tắc đầu tiên khi luyện âm giai nửa cung.

Nguyên tắc thứ hai: khi chuyển từ dây này sang dây khác mà thang âm giảm dần, cả bốn ngón tay đều được đặt vào vị trí cùng một lúc. Việc này khiến cho âm giai không thể trượt đi hơn nửa cung. Tiếng đàn sẽ vang lên rõ ràng và đồng đều, và trên hết, hiệu quả và hơn nữa tiếng gằn sẽ bị loại bỏ dần.

Âm giai nửa cung nên được thực hiện ở các vị trí khác nhau. Điều này tạo ra một hiệu ứng rất thú vị khi tiếng đàn trở lên rõ ràng như chơi trên đàn piano mang đến hiệu quả cao và sự hấp dẫn, ví dụ như trong Spohr Concertos. Nó không chỉ mang lại những giá trị âm nhạc mà còn là một bài tập tuyệt vời để rèn luyện, cải thiện sự dẻo dai cho các ngón tay.

Bạn có thể tìm thấy nhiều tài liệu hay, thiết thực để luyện tập âm trong cuốn sách Nghiên cứu âm giai và hợp âm Violin (Scales and Chord Studies for Violin) mà tôi đã giới thiệu ở trên. Trong đó có các bài tập arpeggio của điệu trưởng, điệu thứ. Kết hợp thực hành theo những gợi ý của tôi để mở rộng và hoàn thiện các kĩ thuật. Các nghệ sĩ violin trẻ đừng quên luyện tập arpeggio (hợp âm rải) – hợp âm 7 và hợp âm 9 trong cuốn sách đó vì cả hai đều rất hữu ích để hoàn thiện âm điệu.

NGÓN BẤM 

Ngón bấm chủ yếu là một vấn đề cá nhân: hình dáng bàn tay, cấu trúc và độ dẻo dai của các ngón tay sẽ dễ dàng hay khó khăn trong luyện tập được xác định cụ thể dựa trên từng học sinh. Khi ngón tay không quá to hoặc quá nhỏ sẽ không có nhiều khó khăn cho người chơi. Khi bàn tay di thường thì các ngón tay vẫn sẽ luôn tìm ra cách để thích nghi trong quá trình luyện tập.
Đa phần học sinh sẽ để cho bản năng tự nhiên dẫn dắt bằng "sự nhịp nhàng của ngón tay" ( rhythmic fingering), nghĩa là sự thay đổi vị trí như thực hiện nhịp nhàng theo bản năng.Ví dụ:

Như thế này(1)


Sẽ không như thế này: (2)



Như thế này: (3)




Sẽ không như thế này: (4)


Học sinh và nghệ sĩ trẻ sẽ làm làm theo ví dụ số 1 và 3 như ở trên duy trì sự nhịp nhàng của ngón tay. Việc này có thể sẽ phá hỏng ý nghĩa và nét đặc trưng của một đoạn nhạc.

Khả năng của một học sinh mới bắt đầu không chỉ phụ thuộc vào tài năng, ý chí, sự kiên nhẫn của anh ta mà còn ở sự hướng dẫn của giáo viên. Họ có thể đưa ra thử thách cho học sinh bằng cách đặt ra một nhiệm vụ vượt quá khả năng hiện tại của anh ta, đây là thước đo để xác định khả năng trong tương lai của họ. Nếu học sinh vượt qua - có nghĩa là, sau một khoảng thời gian nhất định, họ có thể vượt qua được những thử thách tương tự và đạt được thành công trong tương lai.

Bản thân tôi đã thử cách này với học sinh của mình trong lớp học tại Nhạc viện Petrograd – cậu bé Mischa Elman chừng mười hai hay mười ba tuổi. Tôi để cậu chơi phần thứ nhất trong bản concerto của Tschaikovsky  tại một cuộc thi công khai. Tôi biết đây là một thử thách khó khăn, nhưng tôi vẫn thử nghiệm để xem cậu bé có thể làm gì? Trong buổi diễn tập, khoảng 10 ngày trước khi thi, cậu không thể chơi một đoạn cadenza trong phần ba. Sau khi để cậu thử chơi vài lần liên tiếp, tôi nói đã nói cậu không thể chơi Tschaikovsky nên hãy chọn một tác phẩm khác. Sau đó, với đôi mắt đẫm nước mắt cùng giọng nói quyết tâm, cậu bảo đảm với tôi rằng lần diễn tập tới sẽ tốt hơn và sẽ khiến tôi hài lòng. Tôi nghi ngờ về điều đó vì thời gian luyện tập còn ít nhưng tôi không muốn làm cậu bé nản chí nên đã đồng ý. Cậu sẽ chơi một tác phẩm khác mà mình đã luyện tập trong suốt năm để sẵn sàng cho buổi thi và đồng thời hoàn thiện bản Concerto. Sau đó, tại buổi diễn tập trang phục, cậu bé có thể chơi cả hai một cách hoàn hảo, trên cả sự mong đợi của tôi.


Tôi đã dùng cách này để xem xét khả năng của những học sinh tiếp theo. Nhờ đó tôi có thể đánh giá chính xác hơn khả năng của họ. Nếu học sinh nào vượt qua họ thường sẽ thành công trong tương lai. Tuy nhiên tôi vẫn để học sinh luyện tập theo đúng lộ trình căn bản chứ  không thúc ép để tránh tạo ra những bước nhảy vọt thiếu nền tảng. 

                                MUỐI lược dịch từ cuốn VIOLIN PLAYING AS I TEACH IT

No comments:

Post a comment

Người Theo Dõi